Arhitektura

 

√ Crkva Uspenja Presvete Bogorodice

Crkva Uspenja Bogorodičinog nalazi se na Starom groblju u Smederevu. Na osnovu stilskih osobenosti arhitekture i zidnog slikarstva, u nauci je prihvaćeno da je crkva sagrađena u prvoj polovini XV veka, a ukrašena zidnim slikarstvom u drugoj polovini XVI veka. Njeno poreklo još uvek nije precizno utvrđeno, ali se veruje da je to bila porodična Crkva i grobnica despota Đurđa. Živopis u Crkvi je dosta stradao, a o njenom podizanju postoji više legendi.

Od mnogobrojnih zapisa interesantan je onaj koji je ostavio u XVII veku Arsenije Čarnojević prilikom seobe Srba.
Po svojoj osnovi, načinu gradnje i dekoraciji fasada, crkva pripada grupi spomenika moravske graditeljske škole. Skladne i vitke proporcije hrama istaknute su izduženom osmostranom kupolom i kolonetama na uglovima poligonalnih apsida.

Zidno slikarstvo, koje ima sve odlike fresko slikarstva druge polovine XVI veka, svojom ikonografijom i tematikom se oslanja na slikarstvo XIV veka. U kupoli su predstavljeni Hristos Pantokrator, Nebeska liturgija i starozavetni proroci. Na svodovima i gornjim zonama su opširni ciklusi iz života i stradanja Hristovog, a ispod njih zone svetitelja u poprsjima i stojeće figure. Ikonostas je s početka XIX veka, a ikone su delo više autora. Najznačajnije ikone pripadaju slikaru Nikoli Apostoloviću.


Hram sv. Georgija u Smederevu

Crkva sv. Georgija sagrađena je u periodu od 1850. do 1854. godine, po projektu inž. Jane Nevode, a graditelj je bio Andrija Damjanov iz Velesa. Locirana je u centru grada i zajedno sa kasnije podignutim reprezentativnim zdanjem Suda i Opštinskog doma, danas uokviruje glavni smederevski trg.

Crkva je trobrodna, osnove upisanog krsta, ima poligonalnu apsidu, đakonikon i proskomediju, pevnice, zatim pet vitkih kubeta i masivni barokni zvonik na zapadu. Prostorno je podeljena na oltarski deo, naos i malu pripratu, iznad koje je galerija. Svod crkve drži šest snažnih stubova obloženih sivo zelenkastim veštačkim mermerom, sa vizantijskim kapitelima povezanim lukovima.

Dimenzije crkve su: dužina 31,80 m, širina 17,10 m, visina 50,65 m.

Crkva je građena po uzoru na manastir Manasiju iz XV veka i stilski je oblikovano u srpsko-vizantijskom duhu, mada je prisutna i barokna drugostepena plastična dekoracija, što je odraz vremena u kome je zidana.

Živopis i ikone ikonostasa izradio je 1935. godine slikar Andreja Vasiljević Bicenko iz Kijeva, sa puno smisla za sklad boja i sa istančanim osećajem za materiju.

Ikosnostas, pevnice, propovedaonica, presto za arhiepiskopa, ram za prestonu ikonu sv. Georgija i dva nalonja, isklesani su od belog venčačkog mermera u vizantijskom stilu sigurnom rukom umetnika Evgenija Lavcevića iz Beograda.

Crkva sv. Georgija spada u red najlepših i najprostranijih crkava u Srbiji, izgrađenih u vreme velike obnove iza I i II ustanka. Veoma je vredna kao arhitektonsko ostvarenje i predstavlja prekretnicu u načinu gradnje sakralnih objekata u vreme buđenja romantizma u nas.


Zgrada Gimnazije u Smederevu

Gimnazija u Smederevu je osnovana 1871. godine a bila je bez svoje zgrade sve do 1919. godine kada se uselila u zgradu osnovne škole koja je podignuta 1904, po projektu arhitekte Milorada Ruvidića (1863-1914). Do 1919. godine Gimnazija je više puta seljena i nalazila se u zgradi na mestu današnjeg Suda, zatim u zgradi koja se nalazila na mestu Opštinskog doma - današnjeg restorana „Perper", i u nekoliko navrata u Ćir Antinom zdanju.

Objekat je imao pravougaonu osnovu i to je današnji bočni front zgrade u ulici Save Nemanjića. Godine 1923-1924. zgrada je adaptirana i proširena, čime je dobila sadašnji izgled u obliku ćiriličnog slova „P". To je masivna, reprezentativna građevina i dugo je bila uzor građenja prosvetnih ustanova u ondašnjoj Srbiji.

Arhitektonska koncepcija objekta zasnovana je na simetričnoj kompoziciji. Ova kompozicija izražena je naročito u arhitektonskom rešenju dela građevine prema ulici sa srednjim naglašenim delom i ogromnom razuđenom atikom iznad.

Zgrada Gimnazije oblikovana je u duhu akademizma s kraja XIX veka, sa stilskom obradom i elementima neorenesanse i klasicizma. Bogatstvom plastične obrade odlikuje se naročito spratni deo zgrade.

Zgrada je zidana od tvrdog materijala, opekom starog formata u krečnom malteru. Debljina zidova je od 45 do 60 cm. Krov je složene konstrukcije, pokriven biber crepom.

Gimnazija u Smederevu je kao arhitektonsko ostvarenje vrlo značajna jer je odraz srednjoevropskih strujanja u arhitekturi s kraja XIX veka.


Zgrada starog Okružnog načelstva u Smederevu

Zgrada Okružnog suda je podignuta u periodu 1886-1888. godine po projektu Aleksandra Bugarskog, arhitekte iz Beograda, koji je samo nekoliko godina pre ovog objekta izradio projekat za zgradu Starog dvora u Beogradu.

Locirana je u centru grada. Izrađena je u obliku slova „E". Ima prizemlje i sprat nad celom osnovom i drugi sprat nad centralnim traktom. Glavni front je dužine 53,40 m, a bočna krila su dužine 61,45 m.

Podignuta je na severnoj strani centralnog trga i predstavlja jedan od prvih značajnih objekata građenih u Smederevu u duhu srednjoevropske arhitekture. Zgrada je oblikovana u duhu akademizma s kraja XIX veka sa stilskom obradom i elementima renesanse i klasicizma. Zidovi su masivni, od opeke, debljine 60, 45 i 30 cm. Međuspratna konstrukcija je od „T" nosača pruskih svodova od opeke.

Na zidu podesta, centralnog stepeništa koje vodi na prvi sprat, izgrađena je mozaička kompozicija dimenzija 6×4 m. Kompozicija je figuralna, rešena dvodimenzionalno, geometrijski, a materijal je prirodni kamen. Tema kompozicije i dekorativni natpisi kojima je protkana u tesnoj su vezi sa funkcijom ustanove.

Građevina predstavlja vrlo vredno i stilski izrazito rešenje kojim je obeleženo značajno razdoblje u izgradnji Smedereva u XIX veku, pogotovu Smedereva kao granične varoši na Dunavu.


Zgrada Opštinskog doma u Smederevu

Zgrada Opštinskog doma, na Trgu Republike broj 1 u Smederevu, podignuta je dvadesetih godina, po idejnom projektu profesora i akademika, arhitekte Pere Popovića iz Beograda. U obradi fasade je zastupljen eklikticizam dvadesetih godina XX veka. Građena je masivno, reprezentativno, i sa zgradom Suda i crkvom sv. Georgija uspešno se uklapa u celinu starog jezgra grada.

Osnova zgrade predstavlja funkcionalno rešenje sa glavnim ulazom na uglu. Ima suteren ispod jednog dela zgrade, a prizemlje i sprat nad celom osnovom. Ulični frontovi su nejednake dužine. Severni front u prizemlju ima šest manjih trgovačko-uslužnih prostorija, a u zapadnom krilu smešten je restoran „Perper" u čijoj bašti je fontana sa bronzanom figurom kupačice.

Na uglu iznad glavnog ulaza, iznad glavnog venca na balustradi, postavljene su četiri statue, antički drapirane, koje predstavljaju personifikaciju pravde, reda, nauke i kulture.

Krovna konstrukcija je složena, pokrivač je biber crep i lim. Unutrašnja obrada zgrade je reprezentativna i većim delom sačuvana.


Vila „Zlatni breg"

Vila „Zlatni breg", letnjikovac Obrenovića, poznata je još i kao vila „Plavinac" ili „Kraljev vinograd", nalazi se nekoliko kilometara od centra grada.

Podignuta je 1831. godine kada je tu Miloš Obrenović prvo zasadio vinograde (36 ha), a njegov sin Milan je kasnije nastavio sa uređenjem i opremanjem ovog letnjikovca.

Deo nameštaja i vredniji predmeti odneti su za vreme II svetskog rata kada je tu bila smeštena komanda nemačke vojske. Iz tog perioda sačuvano je oko 15 eksponata, a danas su u toku pripreme da postane muzej dinastije Obrenović.